از گذشته تا امروز؛ تا یادمان میآید سال که به روزهای پایانیاش نزدیک میشد، براساس اصل یا سنتی نانوشته، انگار شارژ همه، از کارمند گرفته تا دانشآموز و دانشجو برای ادامه کار و تحصیل ته میکشید.
از آنطرف، تعطیلات عید هم که تمام میشد تازه آن وقت، رخوتی بهاری به جان دانشگاهها میافتاد.
هنوز هم دانشجویان شهرستانی سلانه سلانه به خوابگاهها برمیگردند، کلاسها نصفه نیمه برگزار میشود، استادان رغبتی برای شروع سرفصلهای تازه نمیبینند و به ناچار، وقت بیشتر کلاسها نیز با همان معدود دانشجوی حاضر با خاطرهگویی و حاشیههای دیگر پر میشود.
حال و روز آموزشهای قبل از پایان سال هم تعریفی ندارد؛ با پایان امتحانات نیمسال اول در بهمن و شروع ترم جدید در روزهای آخر بهمن و با احتساب حذف و اضافه، تازه بچهها وسط اسفند کلاسها را جدی میگیرند که آن هم به تعطیلات عید میخورد و کلاسها نصفه نیمه میماند.
به رخوت بهاری؛ گرمای طاقتفرسا و برف و بوران زمستان در برخی از مناطق کشور، آلودگی هوا و حالا جنگ را هم اضافه کنید؛ تمام بهانههای کافی برای تعطیلی آموزش حضوری دانشگاهها.
از فرصت جنگ استفاده کنیم
برای حل همه این چالشها وزیر علوم این روزها از احتمال بازنگری در تقویم دانشگاهی خبر داده و گفته است: ممکن است با محدودیت انرژی و تغییرات سبک زندگی، تقویم دانشگاهی تغییر کند. مناطق سردسیر یا گرمسیر باید متناسب با شرایط اقلیمی و منابع انرژی برنامهریزی جدیدی داشته باشن.
حسین سیمایی، جنگ را هم فرصتی میداند برای تجدیدنظر در برخی سنتها و رویههایی که در شرایط عادی امکان اصلاح آن وجود نداشت و معتقد است حالا وقت آن رسیده با همافزایی جامعه دانشگاهی مسیر تازهای را برای آینده آموزش عالی کشور ترسیم کنیم.
سرانجام نقش این شورا
وعده اصلاح و تغییر تقویم آموزشی دانشگاهها بهویژه با همین بهانه یعنی محدودیت انرژی هر از گاه از سوی مسئولان آموزش عالی مطرح شده، اما تا امروز به سرانجام نرسیده و حالا گویا شرایط این روزها و احتمال ادامه برگزاری کلاسهای غیرحضوری، ضرورت آن را دوچندان کرده است.
پیش از این، حسن خالقی، معاون آموزشی وقت وزارت علوم در دوم خرداد ۱۳۸۶ از تغییر در تقویم آموزشی دانشگاههای علوم خبر داده و گفته بود بر این اساس، نیمسال نخست سال تحصیلی جدید از ۲۰ شهریور و نیمسال دوم از ابتدای بهمن آغاز میشود.
خالقی هدف از این تغییر را ارتقای کیفیت آموزشی در نیمسال دوم سال تحصیلی عنوان کرده بود، چرا که مسئولان این وزارتخانه معتقد بودند پیش از آن تاریخ، نیمسال دوم دانشگاهها با توجه به تقارن با مناسبتهای موجود در کشور، کوتاه برگزار میشد و با این تغییر، کیفیت تحصیل در نیمسال دوم افزایش مییابد.
گرچه بخشنامه این تغییر در همان روزها به تمامی دانشگاههای کشور ابلاغ شد و قرار بود هر دانشگاه متناسب با شرایط خود به این بخشنامه عمل کند، اما واقعیت آن است اعمال سلیقه دانشگاهها، اجرای آن را در درازمدت به بنبست رساند.
خالقی یکسال بعد در ۱۳ اردیبهشت ۱۳۸۷ یکبار دیگر با اشاره به ضرورت اصلاح تقویم دانشگاهی تأکید کرد تقویم دانشگاهی در نیمسال دوم تحصیلی دانشگاهها مشکل جدی دارد و باید برطرف شود.
او در عین حال از قدمهای خوبی گفت که در همین راستا برای طراحی تقویم جدید دانشگاهی در شورای عالی انقلاب فرهنگی برداشته شده است.
زمستان یکسال بعد در حالی که خبری از واکنش یا تصمیمات شورای عالی انقلاب فرهنگی درزمینه این تغییرات نبود؛ مدیرکل وقت دفتر نظارت و ارزیابی آموزش عالی وزارت علوم بخشی از پیشنهادهای این وزارتخانه را بیان کرد.
رضا عامری با بیان اینکه وزارتخانه پیشنهاد کرده سال تحصیلی دانشگاهها به جای مهر از اواسط شهریور آغاز شود، توضیح داد: براساس این پیشنهاد، ترم دانشگاهی به چهار فصل تبدیل میشود، بهگونهای که سه فصل آن در طول سال و هر ترم ۱۰ هفته به طول میانجامد و یک هفته استراحت نیز برای دانشجویان در نظر گرفته میشود. براساس این طرح، ترم تابستانی هم بنا بر درخواست دانشگاهها برگزار خواهد شد.
عامری اینبار از طرح «سه ترمی شدن دانشگاهها» گفت و آن را هم به بهینهسازی تقویم دانشگاهی گره زد. با این گام قرار بود ترمهای تحصیلی بهویژه ترم دوم دانشگاهها و زمانهای غیرمفید به حداقل ممکن برسد تا به قول او، جوانان و قشر فرهیخته جامعه بتوانند در مناسبتهای مذهبی، ملی و فرهنگی در دانشگاه حضور فعال داشته باشند.
۳ پیشنهاد
چندی پس از اظهارات مدیرکل وقت دفتر نظارت و ارزیابی آموزش عالی وزارت علوم، مدیرکل وقت
امور آموزشی این وزارتخانه هم از سه گزینه پیشنهادی برای تغییر تقویم آموزشی دانشگاهها پس از مطالعه آخرین وضعیت تقویم آموزشی دانشگاههای ۷۰ کشور و همچنین نظام آموزشی دانشگاههای ایران خبر داد.
سعید قدیمی به جزئیات این سه پیشنهاد اشارهای نکرد؛ اما در پاسخ به اینکه آیا وزارت علوم برنامهای برای افزایش طول نیمسالهای تحصیلی دانشگاهها یا کاهش تعطیلات تابستانی یا نوروزی دانشجویان دارد به خبرگزاری مهر گفت: اعتقاد داریم از زمانهای تابستان و عید که در حال حاضر در تقویم آموزشی دانشگاههایمان جزو تعطیلات دانشجویان محسوب میشود، میتوانیم بهتر استفاده کنیم.
قدیمی در روزهای بعد از این اظهارات، جزئیات اصلاح تقویم آموزشی دانشگاهها را در اختیار خبرنگاران گذاشت.
او از روزهایی گفت که تقویم آموزشی دانشگاهها بهخصوص در ترم دوم با تعطیلیهای زیادش، نقص جدی در کیفیت آموزشی کشور ایجاد میکند؛ از روزهایی که کلاسهای ترم دوم دانشگاهها در بهمن آغاز و اواخر اسفند تعطیل میشود و آنطرف سال و در اواخر فروردین به دلیل گرمای طاقتفرسا در استانهای گرمسیر باز هم به ناچار کلاسها زودتر به پایان میرسد.
قدیمی میگفت او و همکارانش برای رسیدن به این پیشنهاد، وضعیت بیش از ۵۰ کشور را بررسی و به شیوههای مختلف، اعم از اینکه دورههای آموزشی سه ترمه، چهارترمه یا در ترمهای بلند و کوتاه برگزار شوند فکر کرده و در نهایت برای تغییر تقویم آموزشی با کمترین هزینه ممکن تصمیماتی گرفتهاند.
حالا براساس آنچه مدیرکل وقت امور آموزشی وزارت علوم میگفت قرار بود برنامههای آموزشی دو تا سه هفته به سمت شهریور سوق یافته و نیمسال نخست تحصیلی در دی به پایان برسد. اواخر دی ترم دوم آغاز شده و در هفتههای دوم و سوم، میانترمها پیش از آغاز سال نو برگزار شود.
با این تصمیم، میشود ۵۰ درصد کلاسها را پیش از عید برگزار کرد تا خلأهای تقویمهای قبلی جبران شود و عملاً میتوان تا پایان خرداد، ۱۶ هفته درسی را بهراحتی برگزار کرد.
این ۱۶ هفته میتواند بهراحتی توسط دانشگاهها برنامهریزی شود، بدون اینکه تعطیلات رسمی کشور به تقویم آموزشی لطمه وارد کند. همچنین برای اختلاف جغرافیایی کشور هم یک یا دو هفته فرصت گذاشتهشده که اگر تغییراتی بود، دانشگاهها انجام دهند.
او درباره ترم تابستان هم گفته بود دانشگاهها میتوانند ۶ هفته ترم تابستان داشته باشند و امتحانات پایان ترم تابستان هیچ تداخلی با آغاز سال تحصیلی در شهریور نخواهد داشت و دانشگاهها طبق تقویم آموزشی جدید، هیچ امتحانی را در تیر برگزار نخواهند کرد.
پرهیز از تغییرات فصلی و سلیقهای
به نظر میرسد پس از چند دهه، ارائه طرحهای مختلف وزارت علوم و بهداشت برای دانشگاههای کشور نتوانسته راه حل مناسبی برای قطع نشدن پیوستگی آموزش باشد و از سویی دیگر، طولانی شدن اجتنابناپذیر آموزشهای مجازی، ضرورت اتخاذ تصمیمی جدی را بهویژه برای روزهای پساجنگ دوچندان کرده است.
اینکه آیا مدیران آموزش عالی در این برهه حساس کنونی میتوانند رهیافت تازهای را برای اصلاح تقویم آموزشی دانشگاهها ارائه کنند، پرسشی است که با گذشت زمان باید به آن پاسخ گفت، با اینحال به نظر میرسد تغییرات فصلی و سلیقهای در دانشگاهها همان دور باطلی است که نظام آموزش عالی تاکنون آن را تجربه کرده و به سرانجام نخواهد رسید.
نظر شما